Weblog Frank Dales

Goed nieuws over de manier waarop wij in Nederland met dieren omgaan is minder sexy dan berichten over dierenleed, die vaak heftige reacties van medeleven, woede en onbegrip oproepen. Vandaar, misschien, dat het nieuws over de opmars van diervriendelijker geproduceerde eieren in de schappen van onze supermarkten in de media nauwelijks terug te vinden is. De heugelijkheid van die opmars, die blijkt uit een quickscan van de stichting Natuur & Milieu, is er niet minder om. Als de trend doorzet, en daar ziet het dankzij het Beter Leven kenmerk naar uit, dan is Pasen ook voor de legkippen in Nederland op een dag een feest om naar uit te kijken.

Dat de ontwikkeling naar diervriendelijker productie van eieren geen klein grut is in de verbetering van het algemene dierenwelzijn in Nederland, blijkt uit het de volumecijfers: Nederland produceert 10 miljard eieren per jaar, de gemiddelde Nederlander consumeert er in dat tijdsbestek 188! Daarbij gaat het niet alleen om tafeleieren, maar ook om eieren die in allerlei producten – van shampoo tot koekjes – zijn verwerkt. Deze industrie-eieren zijn vaak minder diervriendelijk geproduceerd. Ook hier signaleert Natuur & Milieu echter een trend naar ‘beter’. Grootverbruiker Unilever, bijvoorbeeld, wil dat de eieren die zij verwerkt in 2020 volledig bestaan uit vrijeuitloopeieren.

Ophogen van de ondergrens
Om te zeggen dat we er bijna zijn, wat betreft de diervriendelijkheid van de productie van eieren, voert op dit moment dan ook nog veel te ver; het aandeel van biologische eieren in het totaalaanbod is nog maar drie procent. En de enige eieren die wat de Dierenbescherming betreft echt door de diervriendelijke beugel kunnen zijn biologische of de op het gebied van dierenwelzijn aan biologisch gelijkwaardige Rondeeleieren. Kortom, er is nog een lange weg te gaan. Maar dat zijn wij van de Dierenbescherming gewend te zeggen, dus daar schrikken wij niet van. Liever kijk ik nu eens naar de positieve ontwikkelingen in de huidige eiermarkt.

Ik zei het al, voor die ontwikkeling is het Beter Leven kenmerk van de Dierenbescherming verantwoordelijk. Marktpartijen komen er in toenemende mate achter dat de sterren van dit kenmerk een diervriendelijker productiewijze van vlees en eieren economisch aantrekkelijk maken, aangezien zij door steeds meer consumenten worden herkend en omarmd als een indicatie dat deze producten door de beugel kunnen. Natuurlijk kleeft daar een risico aan: ook de meeste sterreneieren (die met 1 of 2 sterren) zijn niet biologisch en dus niet zo diervriendelijk mogelijk geproduceerd. Wat het kenmerk echter wel bewerkstelligt, is het ophogen van de ondergrens voor dierenwelzijn.

Het nieuwe gangbaar
Stapje voor stapje verbeteren wij zo het leven van honderdduizenden legkippen per jaar. En nee, van die geleidelijkheid lopen de media niet warm. Dat deden zij wel toen supermarktketen Plus onlangs aankondigde vanaf deze maand alleen nog vrijeuitloopeieren aan te bieden. Dat heeft te maken met de timing van die aankondiging, juist nu iedereen zich voorbereidt op Pasen. Ook helpt het dat het een grote stap in één keer door een belangrijke marktpartij is en dierenwelzijnsorganisatie Wakker Dier de stap publiekelijk toejuicht in reclamespotjes. De Dierenbescherming hoopt de keten, die twee sterren van het Beter Leven kenmerk voor de eieren wil, binnenkort te kunnen feliciteren.

De stap van Plus past in een trend die ook Natuur & Milieu signaleert: er lijkt een verschuiving op te treden van gewone scharreleieren op het dierenwelzijnniveau van een ster van het Beter Leven kenmerk naar een groter aanbod van vrijeuitloopeieren met twee sterren. En ja, dat is een constatering die mijn dierenhart echt sneller doet kloppen; zetten wij met het Beter Leven kenmerk voor eieren een paar jaar geleden in eerste instantie in op het verhogen van de ondergrens van reguliere eieren tot het welzijnniveau van legkippen waarvan de eieren een ster krijgen, inmiddels is een toekomst waarin vrije uitloop het nieuwe gangbaar is als een stip aan de horizon verschenen.

Ik wens u heel vrolijke Paasdagen!

Laat dit getal eens goed tot u doordringen: 42.700. Dat is ruwweg het aantal toeschouwers dat voetbalclub Feyenoord bij thuiswedstrijden trekt. Dan zit De Kuip lekker vol. Helaas noem ik dit getal echter niet in het kader van een voetbalwedstrijd, maar betreft dit het aantal kalkoenen dat zondag is gedood vanwege besmetting met het vogelgriepvirus. Wat die op zichzelf al trieste zaak nog veel erger maakt, is dat het doden fout ging: het vergassen van de dieren duurde te lang, waardoor zij heel erg hebben geleden. Volstrekt onacceptabel, natuurlijk. Staatssecretaris Bleker van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) laat de ruiming dan ook evalueren. De Dierenbescherming stelt haar expertise voor die evaluatie ter beschikking.

Het incident legt een veel dieper probleem weer eens bloot: elk jaar is er wel ergens een uitbraak van vogelgriep in Nederland, waarbij telkens naar het rigoureuze middel van massale doding wordt gegrepen om die te bestrijden. Daarbij leggen vaak tien- of zelfs honderdduizenden gezonde dieren het loodje. Gezonde dieren? Jazeker, want sinds 2003 betreffen de uitbraken van vogelgriep in ons land telkens laagpathogene varianten, die nauwelijks of geen ziektesymptomen veroorzaken en vaak toevallig ontdekt worden in het laboratorium, tijdens onderzoeken van bloedmonsters van vogels. Bij een uitbraak van een hoogpathogene variant van het vogelgriepvirus neemt het aantal dieren dat voor de zekerheid gedood wordt al snel explosief toe.

Noodvaccinatie
Hoewel het virus dus regelmatig de kop op steekt en dit elke keer veel dierenleed berokkent en economische en imagoschade voor boeren en ons land met zich meebrengt, om nog niet eens te spreken over het gevaar voor de volksgezondheid, blijft het Nederlandse beleid om dit probleem het hoofd te bieden sinds jaar en dag steken in symptoombestrijding. Structureel beleid wordt met de mond wel beleden, maar heeft, zelfs na de ernstige vogelpestcrisis van 2003, nog niet eens tot het begin van een structurele oplossing geleid. Oplossingen die de Dierenbescherming aandraagt, zoals preventieve vaccinatie en systeemverandering, waardoor het virus kan worden uitgebannen, worden door de pluimveesector tot nu toe volstrekt genegeerd.

Staatssecretaris Bleker meldde onlangs in zijn Nota dierenwelzijn en diergezondheid wel dat hij bij uitbraak van besmettelijke dierziekten noodvaccinatie wil toepassen. Daarbij worden dieren op bedrijven in een cirkel rondom besmette bedrijven gevaccineerd, om de uitbraak te laten uitdoven. Wil die aanpak succesvol zijn, dan zijn allerlei aanvullende maatregelen nodig, zoals vervoersverboden en het ophokken van de dieren. Noodvaccinatie tegen vogelgriep is in Nederland echter nog niet toegestaan, bij gebrek aan een geschikt vaccin. Het bestaande vaccin is niet werkzaam genoeg en moet één voor één met de hand bij alle kippen geïnjecteerd worden, wat in een grote schuur met tienduizenden kippen een tijdrovende en voor de dieren zeer stressvolle klus is.

Supermarktketen Plus
Maar ook als een werkzaam en praktisch toedienbaar vaccin wordt ontwikkeld, is toepassing ver weg. De voor Nederland belangrijkste buitenlandse afzetmarkt, Duitsland, accepteert namelijk geen producten van gevaccineerde dieren. Dat de angst dat het vogelgriepvirus met de producten naar Duitsland komt en Duitse consumenten ziek maakt niet door onderzoek wordt onderbouwd, doet niets aan die angst af. Kortom, noodvaccinatie biedt niet de structurele oplossing die de Dierenbescherming voorstaat. Helaas geldt hetzelfde voor preventieve vaccinatie, waarbij dieren in de pluimveesector standaard het vogelgriepvaccin krijgen toegediend. Acceptatie door de markt, ook in Nederland, staat deze structurele oplossing in de weg.

Blijft over de systeemverandering. De sector, haar afnemers en de overheid moeten, in samenwerking met de Dierenbescherming, full swing inzetten op herinrichting van de pluimveehouderij. Hoopgevend is wat dat betreft het voornemen van supermarktketen Plus om de scharreleieren in haar schappen te vervangen door vrijeuitloopeieren met twee sterren van het Beter Leven kenmerk van de Dierenbescherming: diervriendelijker huisvestingssystemen verlagen de stress van de dieren, waardoor hun weerstand wordt verhoogd. Voeg daarbij het gebruik van sterkere, minder op productie gefokte dieren met een grotere natuurlijke weerstand en de leveranciers van Plus hebben een grote stap richting een gezonder en veiliger bedrijfsvoering gezet.

Gezond eigenbelang
Een domper is dan weer de  reactie van de Nederlandse Vakbond van Pluimveehouders (NVP) op de plannen van Plus. De vakbond stuurde  prompt een brief aan het Productschap voor Pluimvee en Eieren met het verzoek tegen die plannen te protesteren. De sector, meldt de brief, doet zijn best om scharreleieren te produceren en met al die vrijeuitloopkippen in de buitenlucht lopen mensen en kippen heel veel risico op ziekten. De brief verwijst naar een nog niet openbaar rapport van de Erasmus Universiteit, dat stelt dat vrijeuitloopkippen door contact met wilde vogels elf keer zo veel risico lopen op besmetting met vogelgriep als ‘binnenkippen’. Mijn reactie daarop: dan moet die uitloop zo worden ingericht dat wilde vogels, zoals ganzen en eenden, er niet naartoe gaan.

De NVP gaat onterecht voorbij aan de rol van de mens in uitbraken van vogelgriep. Niet voor niets is het virus aangetroffen onder het stadionvol gedode kalkoenen, dieren die de buitenlucht nooit hadden gezien. Sector en overheid zijn veel te terughoudend in het bewerkstelligen van structurele veranderingen, blijven steken in kortetermijndenken dat niet alleen dierenleed met zich meebrengt maar ook de mens niet ten goede komt. Wanneer ontdekken zij dat gezonde landbouwdieren een gezond eigenbelang behelzen? De NVP moet plannen als die van Plus niet bestrijden, maar omarmen als bewijs dat de wil er is om het anders en beter te doen, voor mens en dier. Hopelijk kan de Dierenbescherming de toeleveranciers van Plus binnenkort die sterren toekennen.

In de opvangcentra van de Dierenbescherming staat het welzijn van de dieren voorop. Tegelijkertijd proberen de asielen de duizenden honden en katten  – en steeds vaker ook knaagdieren -  zo snel mogelijk een nieuw baasje te geven. Die twee prioriteiten vormen samen een knelpunt. Voor hun welzijn zijn de dieren immers gebaat bij een rustige omgeving, waarin de overlast die gepaard gaat met deuren die open en dicht gaan en voorbijlopende en starende bezoekers binnen de perken blijft. Zelfs asielmedewerkers die de hokken controleren kunnen stress veroorzaken, wat het welzijn van de dieren niet ten goede komt.

Maar potentiële baasjes willen de dieren juist graag ontmoeten, opdat zij een weloverwogen selectie kunnen maken van dieren die zij interessant vinden voor een nadere kennismaking. De opvangcentra moeten ook hier rekening mee houden om succesvol te kunnen zijn in de plaatsing van dieren. Dankzij het Pedigree Adoptie Plan is een oplossing voor dit knelpunt voorhanden. PEDIGREE® is samen met de Dierenbescherming het Pedigree Adoptie Plan gestart. De eerste twee edities in 2009 en 2010 hebben samen meer dan 200 duizend euro opgeleverd. Hiermee zijn speelweides gemaakt en de verblijven verbeterd. Het geld dat vorig jaar in het kader van deze samenwerking bijeen is gebracht, komt dit keer ten goede aan een project dat snelle plaatsing en goed welzijn van honden in het asiel mogelijk maakt zonder dat deze prioriteiten elkaar nog in de weg zitten.

(Roeland van der Mee (r) van Mars Petcare en
Frank Dales van de Dierenbescherming, gefilmd
met een webcam in Dierentehuis Kennemerland)

Direct te volgen
Dat project is een weldoordacht stukje innovatie waar ik trots op ben, omdat het een toonbeeld van professionalisering betreft waarvan iedereen beter wordt: de honden, de potentiële baasjes en de asielmedewerkers. Ik heb het over de plaatsing van webcams in de dierverblijven. Een proef om te kijken of dit uitpakt zoals wij hopen en verwachten is deze week van start gegaan in Dierentehuis Kennemerland in Zandvoort. Ik was erbij, en ik kon een glimlach van enthousiasme niet onderdrukken toen ik besefte dat het er nu echt van gaat komen.

De camera’s maken het mogelijke baasjes wel heel gemakkelijk om kennis te maken met de dieren in het asiel. Zij kunnen immers gewoon vanuit hun eigen luie stoel vanaf hun laptopje Ikzoekbaas.nl bezoeken om filmpjes van de honden in het betreffende asiel te bekijken. Zien ze een dier dat hen bekoort, dan vragen zij online een code aan om het dier via de webcam direct te volgen, nog steeds zonder het huis te verlaten en geheel vrijblijvend. Bevalt het dier dan nog steeds goed, dan is de tijd gekomen om het daadwerkelijk te ontmoeten. Pas dan is een trip naar het opvangcentrum noodzakelijk.

24 uur per dag
Natuurlijk betreft dit niet een project dat inspeelt op de vermeende luiheid van potentiële baasjes, maar gaat het er om mensen een gedegen indruk te laten krijgen van het karakter van het dier, dat ongestoord zijn eigen gang kan gaan in zijn verblijf in het asiel. Dit is een betere manier om kennis te maken dan door het dier van nabij te zien, omdat sommige dieren zich bij zo’n eerste ontmoeting niet gedragen zoals zij in het dagelijks leven zijn; ze zijn gestrest omdat ze de bezoeker niet kennen. Dat wil niet zeggen dat ze zich niet goed gedragen, maar wel dat de kans op een verkeerde indruk bestaat.

Goed, en dan is er het voordeel van de webcams voor de asielmedewerkers. Die hoeven namelijk niet langer eens in de zoveel tijd al de hokken af om te zien of alles er in orde is. In plaats daarvan controleren zij de dieren zo veel mogelijk via de camera. Daardoor hebben zij meer tijd om aandacht te besteden aan dieren die op dat moment wel zorg nodig hebben en hebben zij 24 uur per dag zicht op wat er in de verblijven gebeurt. En ja, uiteraard is ook dat weer een voordeel dat ook de honden ten goede komt, want hun rust hoeft niet meer te worden verstoord door medewerkers die hun controleronde doen.

Pedigree, bedankt!
Voor de honden heeft het dus het voordeel dat zij minder vaak en door minder potentiële baasjes die uiteindelijk geen interesse in het betreffende dier hebben worden lastiggevallen. Dat reduceert de stress, waardoor het verblijf in het asiel veraangenaamt, waardoor het dier uiteindelijk eenvoudiger te plaatsen zal blijken omdat dieren die goed in hun vel zitten eerder vaak worden uitgekozen. Dat laatste komt ten goede aan het dier, dat sneller een baasje vindt, maar ook aan het asiel, dat eerder ruimte krijgt voor een nieuwe gast. De geniale eenvoud van dit project vind ik verbazingwekkend.

De proef die deze week is gestart, duurt drie maanden. Als die goed uitpakt, dan wil de Dierenbescherming dit project ook in haar andere asielen lanceren. Om dat te kunnen doen, zoeken wij sponsors. Dat kunnen bedrijven zijn, maar ook particulieren. De eerste die zich heeft hard gemaakt om dit fantastische project mogelijk te maken is PEDIGREE® geweest. Daarom zeg ik nog maar eens heel nadrukkelijk: Pedigree, bedankt! Ik heb gisteren, tijdens de officiële ingebruikneming van de camera’s, opnieuw genoten van de overduidelijke toegewijdheid van directeur Roeland van der Mee van Mars Petcare, waarvan PEDIGREE® onderdeel is.

Vriend en vijand waren opvallend eensluidend in hun oordeel: de Nota dierenwelzijn en diergezondheid van staatssecretaris Bleker van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) is weinig nieuws onder de zon. Visieloos, noemt de Dierenbescherming dat. Een gemiste kans, dus. De staatssecretaris zou zich achter zijn oren moeten krabben over zo veel negatieve eensgezindheid in de beoordeling van zijn kijk op de omgang met dieren in Nederland.

Toch begint de nota veelbelovend. “De manier waaróp we voor [dieren] zorgen staat (…) steeds meer ter discussie en ook vindt niet iedereen het langer vanzelfsprekend dát dieren worden gebruikt”, begint het eerste hoofdstuk. Precies! En daarom moet er wat veranderen in de manier waarop wij in ons land omgaan met dieren; we moeten een manier vinden die recht doet aan mens en dier. Dat lijkt Bleker inderdaad te willen bewerkstelligen: “Het is de ambitie van dit kabinet om zo’n maatschappelijk geaccepteerde omgang met dieren te realiseren.”

Geen dier beter
In tegenstelling tot de concepttekst van dat andere grote beleidsstuk van Bleker, de nieuwe Wet natuur, spreekt de nota in haar eerste regels zelfs van de intrinsieke of eigenwaarde van dieren. “Voorwaar een overwinning voor de dieren!” dacht ik in eerste instantie dan ook. Gaandeweg de tekst besefte ik dat niets minder waar is. “Waar staan de ambities?” begon ik me af te vragen, “Waar staan de ambities die voorbijgaan aan de huidige situatie en de verplichtingen die Nederland heeft vanuit Europa? Waar staan de vooruitstrevende ideeen en inzichten van dit kabinet?”

Na lezing begreep ik: ze zijn er niet. De nota belooft veel, maar maakt niets waar. In mijn reactie naar buiten toe concludeerde ik dan ook dat van deze nota geen dier beter wordt. Tja, en toen bleken zelfs de natuurlijke ‘vijanden’ van de Dierenbescherming het daarmee eens te zijn. Zo meldde de Nederlandse Land- en Tuinbouworganisatie (LTO) Nederland dat de nota “geen verrassing en ook geen nieuws” bevat, aangezien de Nederlandse veehouderij “al jaren in verschillende programma’s en projecten aan de doelen zoals de bewindsman die verwoordt” werkt.

Geen blauwdruk
In de dagen rond zijn aantreden bezigde Bleker stoere taal over, bijvoorbeeld, het aanpakken van fokken op uiterlijk door fokkers van rashonden. Hoe kan het dan dat hij in de praktijk niet thuis geeft? Dat kan doordat hij de verantwoordelijkheid voor verbeteringen op het gebied van dierenwelzijn blijft afschuiven op mensen die een commercieel belang hebben bij het fokken met en houden van dieren. Zelfregulering is zijn beleidsadagium, waarmee hij de traditionele conservatieve positie inneemt van bewindspersonen met dierenwelzijn in de portefeuille.

Het is een trieste constatering dat Nederland met deze nota een pas op de plaats lijkt te maken als het aankomt op dierenwelzijn. Of, zoals Boerderij Vandaag het verwoordt: “Als Nederland inderdaad voorop wil lopen op dierenwelzijnsgebied, dan moet het daar ook naar handelen. Zo niet, en daar lijkt het op, geef dat dan ook maar ruiterlijk toe.” Toch geef ik de moed niet op. De staatssecretaris heeft zich tot nu toe gevoelig getoond voor het belang van een goed dierenwelzijn. Ik ga er dan ook van uit dat deze nota een ambtelijke flater is en niet de blauwdruk voor het beleid dat Bleker voorstaat.

Onder andere via de Europese koepelorganisatie Eurogroup for Animals is de Dierenbescherming al jaren nauw betrokken bij pogingen het proefdiergebruik te vervangen, verminderen en verfijnen (3V’s). Uiteraard bepleiten wij een verbod op dierproeven. Zolang zij evenwel een maatschappelijke realiteit zijn en een fundamenteel gezondheidsbelang dienen voor mens en dier, kiezen wij voor de stap-voor-stap-benadering, uitgaande van de drie V’s. Daarom maken wij onderzoekers bewust van alternatieven en mogelijkheden om het gebruik van dieren terug te dringen en doordringen wij hen van het belang van het welzijn van proefdieren. Wij discussiëren hierover met de wetenschap en lobbyen bij de politiek.

Deze aanpak krijgt in de wetenschappelijke wereld sinds enkele jaren extra cachet door de ‘Lef in het Lab’-prijs van de Dierenbescherming. Die wordt elk jaar uitgereikt aan een wetenschapper die zich op uitmuntende wijze inzet voor het terugdringen van dierproeven en zich volledig inzet voor de  3V’s. In 2011 won directeur Merel Ritskes-Hoitinga van het Centraal Dierenlaboratorium (CDL) van het Universitair Medisch Centrum St. Radboud in Nijmegen de prijs voor haar bijdrage aan de terugdringing van het aantal dierproeven. En, nu komt-ie: inmiddels heeft ook de Tweede Kamer impliciet erkend dat Ritskes-Hoitinga’s aanpak de juiste is.

Motie
Om precies te zijn ontving Ritskes-Hoitinga de prijs omdat zij al jaren probeert haar collega’s wereldwijd aan te sporen tot het doen van systematisch literatuuronderzoek alvorens proefdieren worden ingezet. Op die manier kunnen nieuwe studies met minder proefdieren en meer oog voor hun welzijn worden uitgevoerd. Ritskes-Hoitinga’s eigen CDL heeft met deze werkwijze het gebruik van proefdieren sinds 2005 naar eigen zeggen met ruim een derde teruggedrongen terwijl de wetenschappelijke output onverminderd is; de impact voor de dieren is gigantisch!

Mooi natuurlijk, zult u zeggen, maar wat heeft de Tweede kamer hier mee van doen en waarom begin je er een half jaar na uitreiking van de ‘Lef in het Lab’-prijs over? Dat doe ik omdat de Tweede Kamer vorige week een motie heeft aangenomen die de regering oproept systematisch literatuuronderzoek tot norm te maken voor wetenschappelijk onderzoek waarvoor de onderzoekers proefdieren willen inzetten. Hieruit blijkt mijns inziens dat de Nederlandse overheid steeds meer doordrongen raakt van de mogelijkheid en, daarom, de morele plicht om het gebruik van proefdieren aan banden te leggen.

Een lange adem
Maar er gebeurde meer moois voor de proefdieren, onlangs in Den Haag. Want naast deze motie nam de Kamer nog vier andere aan die bij uitvoering de proefdieren ten goede komen. Een belangrijke is de motie om tot een gestructureerde dataopslag te komen van het proefdieronderzoek in Nederland. Bovendien moeten die data toegankelijk worden gemaakt. Hiervoor lobbyt de Dierenbescherming al jaren; transparantie is nodig om te bepalen hoeveel proefdieren er worden gebruikt, waarom en hoe de proeven worden gedaan of er alternatieven zijn en of het dierenwelzijn is geoptimaliseerd.

Dat de Tweede Kamer deze moties heeft aangenomen toont het succes van de constructieve strategie van de Dierenbescherming. Het applaus dat Ritskes-Hoitinga ontving toen zij de ‘Lef in het Lab’-prijs kreeg, bijvoorbeeld, drong door tot het Binnenhof. Want het is geen toeval dat zij die prijs ontving en de Kamer een half jaar later haar oproep aan de wetenschap tot norm voor onderzoek verheft. Nederland ontwaakt en ziet dat er een wereld is te winnen voor proefdieren. Zo voelt dit. En dat voelt goed! De strijd voor het proefdier vergt een lange adem, maar de vruchten die we er van plukken smaken zoet.

Gokken is niet iets wat wij in Nederland willen stimuleren. Maar een gokje wagen in de Nationale Postcode Loterij mag best. De Nationale Postcode Loterij is immers de grote goeddoener van Nederland die, zeker nu de overheid de broekriem aanhaalt, goede doelen van uiteenlopende snit helpt met vaak substantiële bijdragen aan het financiële plaatje van de betreffende organisaties. Ook de Dierenbescherming ontvangt steun van de Postcode Loterij. Tijdens het Goed Geld Gala, donderdag in Amsterdam, werd in totaal 284 miljoen euro aan 85 organisaties uitgekeerd; de Dierenbescherming ontving ook dit jaar 1,8 miljoen euro. Nationale Poscode Loterij, bedankt!

Ik schrijf het totaalbedrag dat wordt uitgekeerd maar eens voluit, in cijfers, om de grootte ervan wat beter tot me te laten doordringen: 284.000.000 euro! Ongelofelijk! Hoezo crisis? Hoe slechter het economische plaatje, hoe meer mensen bereid zijn een gokje te wagen? Of doet de Nationale Postcode Loterij het zo goed omdat het publiek weet dat wie er aan meedoet niet alleen zichzelf een kansje gunt op rijkdom, maar ook organisaties helpt die ons land helpen zo uitzonderlijk welvarend te zijn als het is, waarbij ook voor het welzijn van dieren geld beschikbaar is? Volgens mij is die combinatie van gezond eigenbelang en goede doelen inderdaad een winnende formule.

De Marker Wadden
Terwijl de overheid zich terugtrekt en massaal bezuinigt op natuur, milieu en dierenwelzijn, krijgt, bijvoorbeeld, Natuurmonumenten 15 miljoen euro uit het Droomfonds van de Nationale Postcode Loterij. Dit geld is bestemd voor herstel van het Markermeer, een van Europa’s grootste zoetwatermeren, waar slib wordt weggehaald dat vervolgens wordt gebruikt om een ondiep gebied met eilanden te ontwikkelen: de Marker Wadden. Een project dat op deze schaal uniek is in de wereld. Waar de Nederlandse overheid in gebreke blijft, toont de Postcode Loterij dat natuurontwikkeling ook zonder die overheid kan – precies zoals de overheid het wil!

De op twee na grootste
Hoe groot de bijdrage van de Nationale Postcode Loterij aan onze samenleving is, bleek eind vorig jaar uit een onderzoek van City A.M., een grote Britse zakenkrant. Daaruit bleek dat Novamedia/Postcode Loterijen, de moederorganisatie van de Postcode Loterij, de op twee na grootste private geldgever aan goede doelen is. Ter wereld. Alleen de Bill & Melinda Gates Foundation en het Amerikaanse Wellcome Trust geven meer. Hoewel door de meeste media in Nederland genegeerd, vind ik deze toppositie van de goededoelenloterijen (naast de Postcode Loterij ook de VriendenLoterij en de BankGiroLoterij) opvallend, maar vooral ook iets waar Nederland trots op mag zijn: we geven om goede doelen!

Structurele bijdrage
Mede dankzij het geld van de Nationale Postcode Loterij zal de Dierenbescherming ook dit jaar de dieren in Nederland een luid en duidelijke stem kunnen geven. En dat is nodig want, zoals gezegd, de overheid geeft niet altijd thuis als het aankomt op oog voor de dieren. Zo hebben we sinds kort wel de dierenpolitie, maar die is in de eerste plaats bedoeld om boeven te pakken. Maar wie helpt de slachtoffers van die boeven – de dieren? Dat doet de Dierenbescherming! En dat kost elk jaar miljoenen. Zonder de structurele bijdrage van de Nationale Postcode Loterij zouden deze dieren met lege handen staan. Alleen al om die reden is het verantwoord om af en toe een gokje te wagen…

De Dierenbescherming juicht de langjarige campagne die Wakker Dier vorige week is begonnen om de gangbare ‘plofkip’ uit de schappen te krijgen luid toe. Onze collega’s wijzen kip met het Beter Leven kenmerk met minimaal een ster aan als het alternatief. Dat zou de supermarkten en  fastfoodketens wakker moeten schudden: het is tijd om echte stappen te maken! De gangbare, intensieve vleeskuikenhouderij heeft zijn tijd gehad. Supermarkten en de pluimveehouderij kunnen niet meer doorgaan met de kostprijsgedreven rat race ten koste van mens en dier.

Dat Wakker Dier komt met de oproep om minimaal kippenvlees met één ster van de Dierenbescherming te consumeren, laat wat mij betreft zien hoe perfect onze organisaties elkaar kunnen aanvullen. Vanuit een verschillende invalshoek maar met eenzelfde doel; Wakker Dier hanteert vaak een compromisloze strategie om een beter leven voor dieren in de vee-industrie  te bereiken, terwijl de Dierenbescherming hetzelfde nastreeft door middel van overleg met marktpartijen en voorlichting aan consumenten om die geleidelijk  aan te zetten tot meer oog voor dierenwelzijn. Wakker Dier confronteert en de Dierenbescherming realiseert het handelingsperspectief. Beide paden moeten bewandeld worden. Soms komen ze samen. Prachtig!

Consumentenbond
De PvdA en D66 zeiden het in december, Wakker Dier dus vorige week en de Consumentenbond zegt het inmiddels ook: als Nederlanders hun eigen gezondheid en het welzijn van dieren serieus nemen, kunnen zij niet om het Beter Leven kenmerk van de Dierenbescherming heen. De PvdA stelde in december voor de criteria voor een ster van het kenmerk te verheffen tot ondergrens voor het welzijn van productiedieren, D66 diende een motie in om scharrelmelk met Beter Leven kenmerk te introduceren. En vorige week liet naast Wakker Dier ook de Consumentenbond het grote publiek weten dat het niet verstandig is om vlees te eten van kippen die geen sterwaardig leven hebben geleid. Het Beter Leven kenmerk rukt op!

Dat juist de Consumentenbond het kenmerk ‘omarmt’ vind ik zeer waardevol, aangezien deze club onafhankelijk en onpartijdig kijkt welke producten wel en welke niet voldoen aan de normen voor een goed product. De Consumentenbond is niet voor of tegen vlees, voor of tegen de vee-industrie; zij beoordeelt slechts de feiten. En wat blijkt uit haar onderzoek naar vleeskippen? Heel simpel: met het eten van kippen uit de gangbare vleesindustrie houd je ellende voor mensen en dieren in stand. Kortom, niet doen! Wat je wel kunt doen, als je kip wilt blijven consumeren? Vlees kopen van kippen die leven onder de criteria voor een ster van het Beter Leven kenmerk van de Dierenbescherming.

Extra cachet
Gangbaar kippenvlees komt daardoor steeds meer onder druk te staan. En dat is maar goed ook, want het systeem van de vleeskuikenhouderij is pervers; het welzijn van de ongeveer 350 miljoen (!) vleeskuiken die Nederland per jaar produceert  is ernstig aangetast door selectie op snelle groei en een hoog gewicht en door intensieve huisvesting, waarbij dieren met tienduizenden op elkaar gepropt zitten. Om de dieren de luttele zes weken die ze leven op de been te houden, gebruikt de industrie antibiotica; zo veel zelfs, dat steeds meer bacteriën resistent en steeds gevaarlijker worden. Vrijwel alle gangbare vleeskuikens bevatten zulke bacteriën, constateert de Consumentenbond. De oorzaak? De plofkip is te goedkoop. De prijs stijgt al jaren niet en er wordt volop mee gestunt door supermarkten.

Het onderzoek van de Consumentenbond krijgt extra cachet doordat het niet alleen naar voedselveiligheid maar ook naar dierenwelzijn heeft gekeken. Die combinatie werkt positief: vleeskuikens die opgroeien in betere omstandigheden bevatten minder schadelijke bacteriën. De praktijk toont aan dat vleeskuikens die leven onder de criteria van het Beter Leven kenmerk weinig antibiotica nodig hebben, doordat zij van een langzamer groeiend ras zijn, dat sterker is, geen fysieke problemen of hartkwalen kent en vrijwel niet ziek wordt. Wie gezond wil eten kan niet anders dan de resultaten van de Consumentenbond doorvertalen: eet geen plofkip, maar kip met het Beter Leven kenmerk.

Het concept voor de nieuwe Wet natuur dat staatssecretaris Bleker van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) enkele maanden geleden ontvouwde, is bij veel natuur- en milieuorganisaties slecht gevallen. Ook de Dierenbescherming had kritiek. Zo is de geplande uitbreiding van de jachtlijst van vijf naar in eerste instantie twaalf en nu elf diersoorten onacceptabel. Het wachten was op een reactie vanuit de politiek. Die is er nu. In de vorm van de initiatiefwet Mooi Nederland openden PvdA, D66 en GroenLinks vorige week samen de aanval op de plannen van Bleker. Voor nadere invulling van de initiatiefwet mogen maatschappelijke organisaties input leveren. De Dierenbescherming zal dat zeker doen.

Ook de staatssecretaris vroeg om maatschappelijke input op zijn plannen. Daarbij zette hij zijn blijk van goede wil kracht bij door op voorspraak van onder andere de Dierenbescherming een diersoort, de smient, van zijn jachtlijst te schrappen. De oppositiepartijen die met dit eigen voorstel komen wil ik daarom op het hart drukken die lijst vooral niet onbenoemd te laten. Uit de toegeeflijkheid van de staatssecretaris blijkt immers dat zij allerminst op basis van objectieve criteria en onwrikbare argumenten is vastgesteld. Tegelijkertijd is het schrappen van slechts een van de soorten erg karig, als het daar bij blijft. Mooi Nederland zou een gemiste kans zijn als zij dit speerpunt van de kritiek van de Dierenbescherming op de Wet natuur negeert.

Eigenwaarde van dieren
Mooi Nederland blijft verder nog te vaag over de bescherming van in het wild levende dieren in ons land. Onder het kopje Soortenbescherming in de hoofdlijnen van de initiatiefwet staat bijvoorbeeld slechts de vermelding ‘Rode lijst en overige soorten’. Maar op welke ‘overige’ soorten doelen de opstellers van Mooi Nederland dan? Op dezelfde als de Dierenbescherming, namelijk alle diersoorten die in Nederland voorkomen? Oftewel: staan zij net als wij volledige afschaffing van die vermaledijde jachtlijst voor? Het zou zo maar kunnen. De Dierenbescherming vindt de jachtlijst zo belangrijk omdat die bij uitstek een voorbeeld is van de willekeur waarmee in Nederland wordt bepaald of een diersoort bescherming behoeft.

Aan het belang van individuele dieren gaat Mooi Nederland, net als de Wet natuur, op dit moment voorbij. Ja, bescherming van diersoorten is belangrijk voor de biodiversiteit; het is goed dat PvdA, D66 en GroenLinks zich daar om bekommeren. Maar als een diersoort niet wordt bedreigd, wil dat niet zeggen dat individuele dieren naar believen moeten mogen worden geschoten. ‘Oogsten uit de natuur’ noemt Bleker dat laatste. Dieren hebben echter een eigenwaarde en een intrinsiek recht op een zo goed mogelijk leven. Die worden aangetast door jacht die geen doel dient dan het behagen van de jager en de consumptie van een stukje luxevlees. Goed rentmeesterschap, een uitgangspunt van Mooi Nederland, vraagt om erkenning van de eigenwaarde van dieren. 

Ecologische Hoofdstructuur
Dat rentmeesterschap, traditioneel een stokpaardje van het CDA, dreigt door de plannen van Bleker een stevige knauw te krijgen; de natuur, en daarmee de in het wild levende dieren, krijgen minder ruimte. Toch biedt niet alleen Mooi Nederland hoop op een voor de dieren goede afloop van het natuurdebat in Nederland. Want ook het CDA, een partij met een relatief grote aanhang onder voorstanders van jacht, toont met zijn onlangs gepresenteerde nieuwe koers Kiezen en Verbinding oog voor het belang van duurzaamheid. Impliciet lijkt de partij daarmee aan te geven te willen breken met het natuurbeleid van de huidige regering, ware het niet dat zij zich voorlopig gebonden acht aan het regeer- en gedoogakkoord van het kabinet-Rutte.

Wie weet gaat ook het CDA vanaf nu echter gewoon weer prat op dat goede oude rentmeesterschap. Een teken aan de wand is wat dat betreft misschien wel dat de nieuwe koers is gepresenteerd onder de titel Kiezen en Verbinden. Verbinden, dat slaat natuurlijk op de natuurgebieden die in het kader van de Ecologische Hoofdstructuur met elkaar zouden worden verbonden. Van dat plan leek het CDA rigoureus te zijn afgestapt sinds haar toetreding tot de huidige regering. De nieuwe, duurzamer koers van het CDA lijkt de deur naar natuurverbindingen echter weer te openen. Kiezen en Verbinden en Mooi Nederland zouden samen hele mooie dingen kunnen doen voor de natuur en de dieren in Nederland. Ik durf weer te dromen…

In mijn vorige column schreef ik dat 2011 een goed jaar was voor de Dierenbescherming. En ja, trots mogen terugkijken op wat je hebt bereikt, is goed voor het zelfvertrouwen. Maar eigenlijk tellen slechts het heden en de toekomst. Een ding is zeker: er is geen tijd om op onze lauweren te rusten! Ook in 2012 is er voor miljoenen dieren winst te behalen  in hun welzijn. Wat doet de Dierenbescherming dit jaar om het leven van nog meer dieren beter te maken? En hoe zorgen we er voor dat de vooruitgang die we in de loop der jaren hebben geboekt behouden blijft?

Een grote slag zullen we slaan in de doorontwikkeling van het Beter Leven kenmerk, dat een op zichzelf staande term voor productie van dierlijke producten met oog voor de dieren moet worden. Zoals Max Havelaar dat is voor eerlijke koffie. Daarbij werken wij samen met bedrijfsleven en overheid. Zo zijn wij betrokken bij de invoering van Welfare Quality, een project dat de bewustwording van veehouders ten aanzien van het welzijn van landbouwhuisdieren moet vergroten. Belangrijk doel: het creëren van een Europese standaard voor dierenwelzijn. De opzet van het Beter Leven kenmerk, dat al ruim elf miljoen dieren aan een beter leven heeft geholpen, dient als lichtend voorbeeld.

Borst natmaken
Maar de Dierenbescherming zal in 2012 natuurlijk ook luid en duidelijk aanwezig zijn in het debat over de nieuwe Wet natuur, dat ongetwijfeld het hele jaar door in steeds heftiger bewoordingen zal worden gevoerd. Natuurorganisaties en oppositiepartijen hebben de messen geslepen om het staatssecretaris Bleker van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) zo moeilijk mogelijk te maken om het voorstel zoals dat er nu ligt tot wet te verheffen. De Dierenbescherming richt haar pijlen op de in het concept opgenomen lijst van diersoorten die bejaagd mogen worden, die Bleker wil uitbreiden van vijf naar elf.

Ik zeg elf, maar het waren er twaalf. In 2011 heeft de staatssecretaris namelijk al een eerste concessie gedaan door de smient van deze jachtlijst te schrappen. Daarmee gaf hij gehoor aan een specifiek verzoek van de Dierenbescherming. Maar met dit gebaar van goede wil is het feest natuurlijk pas begonnen, want de Dierenbescherming zal niet rusten voordat de lijst van elf tot nul is gereduceerd. Is dat realistisch? Jazeker! Wel als de staatssecretaris de publieke opinie serieus wil nemen; het publiek is in meerderheid gekant tegen de plezierjacht. Kortom, de staatssecretaris kan zijn borst natmaken.

Positieflijst
Ook over de te vernieuwen Wet op de dierproeven zal dit jaar de discussie losbarsten, net als over de nadere invulling van de Wet dieren, die in 2013 van kracht moet worden. In deze debatten zal de Dierenbescherming eveneens een prominente rol vervullen. Alleen al vanwege het feit dat deze drie voor de dieren in Nederland uitermate belangrijke wetten dit jaar alle ter discussie staan, is 2012 een jaar bij uitstek waarin de Dierenbescherming een krachtige stem zal moeten hebben. Met onze kennis en vernieuwende ideeën zijn wij meer in staat het Binnenhof op zijn grondvesten te doen schudden.

Bij de vernieuwing van de Wet op de dierproeven zetten wij in op meer transparantie bij onderzoek waarvoor dieren worden ingezet. Voor elk onderzoek moet een onafhankelijke landelijke beoordelingscommissie een ethische afweging maken. Oprichting van die commissie moet in de nieuwe wet worden opgenomen. Bij de nieuwe Wet dieren staat invoering van een positieflijst, in elk geval voor zoogdieren, op ons verlanglijstje. Daarop staat welke dieren als huisdier gehouden mogen worden. Ook willen wij scherpere regels voor het doden van dieren en over dierenmishandeling in de wet opgenomen zien.

Hoger niveau
Minister Opstelten van Veiligheid en Justitie zal in 2012 eveneens met ons van doen krijgen. En dan heb ik het natuurlijk over de dierenpolitie, die dit jaar haar definitieve vorm moet krijgen. De Dierenbescherming is betrokken bij de opleiding van de agenten, waarmee onze inspectiedienst nauwgezet zal samenwerken om dierenleed te bestrijden. Daarnaast participeert de Dierenbescherming in een projectgroep die in kaart brengt hoe opvang, transport en zorg voor de betrokken dieren moet worden gecoördineerd. De Dierenbescherming ziet in die coördinatie een rol weggelegd voor zichzelf. Wij blijven kritisch op de ontwikkelingen in dit dossier.

Ook voor de paradepaardjes van de Dierenbescherming zelf – onze asielen – belooft 2012 het begin van een mooi tijdperk te zijn. Met het leggen van de eerste steen is vorig jaar oktober in Amersfoort begonnen met de bouw van het eerste Dierenbeschermingscentrum van Nederland. Het centrum moet eind dit jaar af zijn, waarna de Dierenbescherming de beschikking heeft over een eerste opvanglocatie voor dieren die aan de modernste eisen van duurzaamheid en dierenopvang voldoet. In Limburg begint in het voorjaar de bouw van een tweede centrum. En ook in Brabant staat er een gepland. Hiermee tilt de Dierenbescherming de opvang van dieren naar een nog hoger niveau.

Mooie rooie
De nieuwbouw moet onze opvang naar een nog hoger niveau tillen, maar past tevens in ons streven om in 2012 verder te professionaliseren en verduurzamen. Zo is de opvang deels ondergronds om geluidsoverlast reduceren. Verwarming van het pand geschiedt door middel van biomassa. En we kijken of het mogelijk is gebruikte kattenbakkorrels als brandstof te hergebruiken. Aan verbetering van het dierenwelzijn wordt gewerkt door de dieren in het centrum meer ruimte te bieden dan wettelijk voorgeschreven, honden niet tegenover elkaar te plaatsen en diersoorten beter van elkaar gescheiden.

Een andere belangrijke ontwikkeling voor de dieren in onze opvangcentra is Meet Your Match, dat de Dierenbescherming dit jaar groots uitrolt. Het idee is simpel maar doordacht: we maken een indeling in basistypen van dieren, ontwikkelen een quickscan van de kenmerken en voorkeuren van mens en dier en pakken de beoordeling van dieren door medewerkers gestructureerd aan. Zo maken mens en dier op een aansprekende en toegankelijke manier kennis met elkaar en is er oog voor meer dieren dan alleen die ene mooie rooie. Meet Your Match is als pilot bij de opvangcentra van Den Bosch, Krimpen aan den IJssel en Maastricht van start gegaan. Bij succes volgt landelijke invoering.

Ik zoek baas
Uiteraard bouwen we in 2012 ook Ik Zoek Baas verder uit. De bijbehorende website, IkZoekBaas.nl, is nu al een doorslaand succes. Duizenden dieren hebben sinds 2009 een baasje gevonden langs deze weg, met een gemiddelde van elf per dag! Belangrijker dan dat aantal is de informatie die mensen op de website over een dier kunnen vinden. Net als Meet Your Match is de website zo een instrument om te voorkomen dat mensen teleurgesteld en dieren gestrest raken. In mei rollen wij onze promotiecampagne voor Ik Zoek Baas weer uit, om mensen aan het begin van de zomervakantie extra op het hart te drukken dat de dieren in onze opvangcentra niet vergeten mogen worden.

Volgende week begint volgens de Chinese kalender het jaar van de draak. Het mythologische dier staat symbool voor onder meer trots, succes, geestdrift en inspiratie. Chinezen geloven dat het jaar van de draak staat voor een jaar van geluk, een jaar dat zich leent om nieuwe zaken op te starten. U heeft onze plannen gelezen; dat kan geen toeval zijn!

In de laatste week van het jaar zijn de top-tienlijstjes, overzichten en terugblikken weer niet van de lucht. Ik draag daar graag aan bij door u in vogelvlucht door het afgelopen jaar te voeren, en nog één keer laten zien waarom de Dierenbescherming ook in 2011 weer dé autoriteit op het gebied van dierenwelzijn was.

Allereerst was ik zo trots als een pauw op ons eigen tv-programma Dierenbeschermers, dat wekelijks 750.000 (!) kijkers trok. Het programma bood een uniek kijkje achter de schermen bij onze mensen in het veld. Ambulancemedewerkers, personeel in opvangcentra en talloze andere medewerkers van de Dierenbescherming die zich vaak geheel belangeloos inzetten voor dieren in nood. Een ware eye opener voor veel mensen!

2011 was natuurlijk het jaar van de Grote Doorbraak voor ons Beter Leven kenmerk. Albert Heijn zette de toon en deed al zijn reguliere varkensvlees in de ban. Het varkensvlees met één ‘Beter Leven’-ster kwam ervoor in de plaats. Velen volgden en uitermate tevreden constateer ik nu dat de Dierenbescherming er dit jaar in is geslaagd 10 miljoen dieren een aantoonbaar beter leven te geven. Dat geeft me echt een kick.

In dit overzicht mag de Dierenpolitie niet ontbreken. De eerste dierenagenten zijn inmiddels gecertificeerd. Ik zie een veelbelovend begin van een samenwerking met onze inspectiedienst, die verder geïntensiveerd zal worden in 2012. Zo hebben we met de overheid afgesproken om in 2012 te kijken naar ‘de achterkant’ van het werk van de dierenpolitie en onze dienst: hoe gaan we bijvoorbeeld de opvang en zorg voor dieren in nood regelen? De Dierenbescherming speelt daarin graag een centrale en coördinerende rol. Ik heb er alle vertrouwen in dat dit goed gaat komen én dat dieren in nood daar van zullen profiteren.

Dan de aanpak en preventie van stalbranden. Een dossier dat de Dierenbescherming in 2008 opende, door misstanden flink aan de kaak te stellen. Vorige week nog kwam het bericht dat de aanpak van stalbranden in Nederland eindelijk gestalte krijgt in het Actieplan Stalbranden 2012-2016. Ik kan u niet zeggen hoe blij ik ben met dit resultaat! We hebben er jarenlang keihard aan gewerkt. Meestentijds speelde dit zich achter gesloten deuren af, maar onze inzet was er niet minder om.

Ik sluit af met een klein succesje dat we behaalden met ons protest tegen de plannen van staatssecretaris Bleker om een hele lijst diersoorten vrij bejaagbaar te verklaren. Zo wisten we de smient, een volstrekt onschuldig eendje, weer van die lijst af te krijgen. Ik beloof u dat de Dierenbescherming er de komende tijd alles aan zal doen om nog meer dieren van deze lijst te krijgen. De plannen liggen klaar!

Smaakt dit overzichtje naar meer? Dan kunt u natuurlijk ook een kijkje nemen op onze pagina met successen in 2011. Vergeet daarbij niet dat we dit werk alleen kunnen doen dankzij de inzet van duizenden onvermoeibare vrijwilligers en de financiële steun van sympathisanten. Wilt u weten hoe u ons kunt steunen, kijk dan op de ‘Steun ons’-pagina.

Ik wens u in elk geval een heel prettige jaarwisseling en alvast een gezond en diervriendelijk 2012!